بازی های حسی و حرکتی برای کودکان؛ ۱۰ بازی ساده برای تقویت مهارتهای رشدی
بازی های حسی و حرکتی برای کودکان فعالیتهایی هستند که در آنها کودک با استفاده از حواس پنجگانه، حرکت بدن و تعامل با محیط، مهارتهای مختلفی را تجربه و تمرین میکند. بازی با شن، راهرفتن روی مسیر مشخص، خمیربازی و حرکت هماهنگ با موسیقی نمونههایی از این فعالیتها هستند که میتوان آنها را در خانه یا مهدکودک اجرا کرد.
این بازیها علاوه بر سرگرمی، فرصت مناسبی برای تقویت هماهنگی چشم و دست، تعادل، آگاهی بدنی و مهارتهای حرکتی ظریف و درشت فراهم میکنند. انتخاب بازی مناسب باید بر اساس سن، توانایی و علاقه کودک انجام شود.
بازی حسی حرکتی چیست و چه تفاوتی با بازی معمولی دارد؟
بازی حسی حرکتی نوعی فعالیت است که کودک در آن از طریق لمسکردن، دیدن، شنیدن، حرکتدادن بدن و تجربه موقعیتهای مختلف با محیط ارتباط برقرار میکند.
برای مثال، زمانی که کودک روی یک مسیر زیگزاگ راه میرود، همزمان از بینایی، تعادل و هماهنگی عضلات استفاده میکند. هنگام بازی با خمیر نیز حس لامسه و حرکات ظریف انگشتان درگیر میشوند.
در واقع بسیاری از بازیهای روزمره کودکان ماهیت حسی حرکتی دارند؛ تفاوت در این است که میتوان با طراحی هدفمند، فرصت تمرین مهارتهای مشخصی را در آنها ایجاد کرد.
معرفی ۱۰ بازی حسی و حرکتی برای کودکان در خانه و مهدکودک
برای اجرای این فعالیتها به تجهیزات پیچیدهای نیاز نیست. بسیاری از آنها با وسایل ساده و در دسترس قابل انجام هستند.
۱. جعبه کشف اشیا با لمس
چند وسیله بیخطر با بافتهای متفاوت، مانند پارچه نرم، توپ اسفنجی و برس بسیار نرم را داخل جعبه قرار دهید. کودک بدون نگاهکردن، یکی از وسایل را لمس کند و ویژگیهای آن را توضیح دهد.
این بازی فرصتی برای تجربه بافتهای مختلف، تقویت شناخت لمسی و گسترش دایره واژگان کودک فراهم میکند. از وسایل تیز، شکستنی و قطعات کوچک قابل بلع استفاده نکنید.
۲. راهرفتن روی مسیر رنگی
با چسب کاغذی، مسیری مستقیم یا زیگزاگ روی زمین مشخص کنید و از کودک بخواهید بدون خارجشدن از مسیر حرکت کند. برای جذابترشدن بازی میتوانید در بخشهایی از مسیر از او بخواهید توقف کند یا جهت حرکتش را تغییر دهد.
این فعالیت به تمرین تعادل، هماهنگی حرکتی و توجه به دستورالعملها کمک میکند.

۳. بازی با خمیر و ساخت اشکال
مقداری خمیر بازی مناسب سن کودک در اختیار او قرار دهید و بخواهید با فشار دادن، غلتاندن و شکلدادن آن، اشیای سادهای بسازد.
حرکت انگشتان هنگام کار با خمیر، فرصتی برای تقویت مهارتهای حرکتی ظریف فراهم میکند. فعالیتهای مشابه در کلاس سفالگری برای کودکان شرق تهران نیز میتوانند کودک را با شکلدهی و تجربه بافتهای متفاوت آشنا کنند.
۴. پیدا کردن گنج در ظرف حسی
ظرفی را با پارچههای کوچک یا توپهای پارچهای پر کنید و چند اسباببازی نسبتاً بزرگ را میان آنها قرار دهید. سپس از کودک بخواهید اشیای مشخصی را پیدا کند.
این بازی حس لامسه، جستوجوی دیداری و هماهنگی چشم و دست را درگیر میکند. محتویات ظرف باید متناسب با سن کودک و بدون خطر خفگی باشند.
۵. حرکت و توقف با موسیقی
موسیقی پخش کنید و از کودکان بخواهید با ریتم آن حرکت کنند. هر زمان موسیقی قطع شد، باید در همان حالت متوقف شوند.
این بازی علاوه بر ایجاد فرصت فعالیت بدنی، به تمرین توجه شنیداری، هماهنگی حرکت و پیروی از قواعد کمک میکند. فعالیتهای مشابه در کلاس بازی و موسیقی کودکان در تهرانپارس میتوانند به شکل گروهی اجرا شوند.
۶. نقاشی با انگشت و رنگهای مختلف
با استفاده از رنگ انگشتی ایمن و قابل شستوشو، به کودک اجازه دهید روی کاغذ بزرگ خطوط و شکلهای دلخواه خود را ایجاد کند.
تماس مستقیم انگشتان با رنگ، تجربهای لمسی ایجاد میکند و حرکت آزاد دست به هماهنگی چشم و دست کمک میکند. در کلاس نقاشی کودکان در تهرانپارس نیز میتوان فعالیتهای هنری را متناسب با توانایی و علاقه کودکان انتخاب کرد.
اگر کودک از لمس مستقیم رنگ خوشش نمیآید، استفاده از قلممو یا اسفنج انتخاب مناسبی است و نباید او را مجبور به تماس با رنگ کرد.
۷. عبور از مسیر موانع
با بالشهای ثابت، حلقههای بازی و موانع نرم، مسیری کوتاه طراحی کنید. کودک باید از روی مانعهای کمارتفاع عبور کند، از میان حلقهها بگذرد و به نقطه پایان برسد.
این فعالیت به تمرین برنامهریزی حرکتی، تعادل و هماهنگی عضلات بزرگ بدن کمک میکند. در فعالیتهای ساختارمند مانند کلاس نینجا برای کودکان در تهرانپارس نیز حرکت و عبور از موانع میتواند بخشی از تجربه ورزشی کودک باشد.
ارتفاع و دشواری موانع باید با توانایی کودک تناسب داشته باشد و بازی زیر نظر بزرگسال انجام شود.

۸. تقلید حرکت حیوانات
از کودک بخواهید مانند خرگوش بپرد، شبیه خرس روی دستوپا حرکت کند یا مانند پرنده بال بزند. میتوانید تصویر هر حیوان را نشان دهید و از او بخواهید حرکت مربوط به آن را اجرا کند.
این بازی آگاهی بدنی، تخیل و هماهنگی حرکات را درگیر میکند و برای اجرای گروهی نیز مناسب است.
۹. پرتاب توپ به هدف
سبدی را در فاصله مناسب قرار دهید و چند توپ نرم به کودک بدهید. او باید تلاش کند توپها را داخل سبد بیندازد. با افزایش مهارت کودک میتوان فاصله را کمی تغییر داد.
این فعالیت فرصتی برای تمرین هماهنگی چشم و دست، تخمین فاصله و کنترل حرکت بازوها فراهم میکند.
۱۰. حدسزدن صداها
چند وسیله مانند زنگ کوچک، کاغذ و ظرف پلاستیکی آماده کنید. بدون آنکه کودک وسیله را ببیند، با آن صدایی تولید کنید و بخواهید منبع صدا را حدس بزند.
این بازی به تمرین تمایز شنیداری و توجه به صداهای محیط کمک میکند. صداها باید ملایم باشند و از ایجاد صدای ناگهانی و بلند نزدیک گوش کودک خودداری شود.
کدام بازی حسی حرکتی برای سن کودک مناسبتر است؟
انتخاب فعالیت باید بر اساس مرحله رشد کودک انجام شود، نه صرفاً سن تقویمی او. جدول زیر چند پیشنهاد کلی ارائه میدهد:
| گروه سنی | بازیهای پیشنهادی | مهارتهای مورد تمرین |
|---|---|---|
| ۲ تا ۳ سال | توپبازی نرم، لمس بافتها، خمیربازی با نظارت | شناخت حسی و حرکات پایه |
| ۳ تا ۴ سال | مسیر رنگی، تقلید حیوانات، نقاشی انگشتی | تعادل و هماهنگی حرکتی |
| ۴ تا ۵ سال | عبور از موانع، بازی توقف با موسیقی | کنترل حرکت و توجه |
| ۵ تا ۶ سال | پرتاب هدفمند، بازیهای حرکتی چندمرحلهای | برنامهریزی حرکتی و پیروی از قواعد |
این تقسیمبندی انعطافپذیر است. اگر فعالیتی برای کودک دشوار باشد، بهتر است ابتدا نسخه سادهتر آن اجرا شود.
بازیهای حسی حرکتی چه تأثیری بر رشد کودک دارند؟
فعالیتهای حسی حرکتی فرصت تجربه و تمرین مهارتهایی را فراهم میکنند که کودک در زندگی روزمره از آنها استفاده میکند. این مهارتها شامل حفظ تعادل، هماهنگی دو سمت بدن، کنترل حرکات انگشتان و شناخت موقعیت بدن در فضا هستند.
از نظر اجتماعی نیز بازیهای گروهی به کودکان فرصت میدهند رعایت نوبت، همکاری و بیان خواستههای خود را تمرین کنند. البته مشارکت در بازی باید با رضایت کودک باشد و او حق دارد نسبت به فعالیتی که باعث ناراحتیاش میشود مخالفت کند.
هنگام اجرای بازیهای حسی و حرکتی به چه نکاتی توجه کنیم؟
مهمترین اصل، فراهمکردن محیطی ایمن و متناسب با نیاز کودک است. پیش از شروع بازی، فضای حرکت را بررسی کنید و وسایل شکستنی، تیز یا لغزنده را کنار بگذارید.
بهتر است فعالیتها کوتاه و متنوع باشند و کودک فرصت استراحت داشته باشد. همچنین اگر کودک نسبت به لمس یک بافت، صدای خاص یا نوعی حرکت واکنش منفی نشان میدهد، نباید او را مجبور به ادامه بازی کرد.
در صورت مشاهده مشکلات مداوم در تعادل، هماهنگی حرکتی یا واکنشهای حسی که فعالیتهای روزمره کودک را مختل میکنند، ارزیابی توسط متخصص اطفال یا کاردرمانگر میتواند مفید باشد.
جمعبندی
بازی های حسی و حرکتی برای کودکان روشی طبیعی برای تجربه محیط، شناخت تواناییهای بدن و تمرین مهارتهای رشدی هستند. فعالیتهایی مانند خمیربازی، عبور از موانع، نقاشی انگشتی و بازیهای موزون را میتوان با امکانات ساده در خانه یا محیط آموزشی اجرا کرد.
در انتخاب بازی، جذابیت و تناسب آن با توانایی کودک مهمتر از پیچیدگی تجهیزات است. در مهدکودک سفیران پردیس نیز توجه به تنوع فعالیتهای هنری، حرکتی و گروهی میتواند زمینه مناسبی برای تجربه و یادگیری کودکان فراهم کند.